Brąz cynowy CuSn12 (w normie odlewniczej EN 1982: CuSn12-C, CC483K) to stop miedzi z ok. 12% cyny – jeden z najtwardszych i najbardziej odpornych na ścieranie brązów cynowych. Wysoka zawartość cyny tworzy w strukturze twardą fazę δ, osadzoną w plastycznej osnowie roztworu α. Taki układ to podręcznikowy materiał łożyskowy: twarde cząstki przenoszą obciążenie, a miękka osnowa dopasowuje się do współpracującego wału i zatrzymuje film smarny.
Skład chemiczny i oznaczenia
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Oznaczenie EN | CuSn12-C / CC483K (wyroby odlewane, m.in. odlewanie ciągłe) |
| Dawne oznaczenie DIN | G-CuSn12 (2.1052) |
| Cyna (Sn) | ok. 11,0-13,0% |
| Domieszki (Pb, Ni, P, Zn) | niewielkie, zależnie od odmiany |
| Miedź (Cu) | reszta |
Właściwości mechaniczne i fizyczne CuSn12
| Parametr | Wartość orientacyjna (odlew ciągły) |
|---|---|
| Wytrzymałość na rozciąganie Rm | ≥ 280-300 MPa |
| Granica plastyczności Rp0,2 | ≥ 150 MPa |
| Wydłużenie A | ≥ 5-8% |
| Twardość | ≥ 90 HB |
| Gęstość | ok. 8,7 g/cm³ |
CuSn12 wyróżnia się bardzo dobrą odpornością na zużycie ścierne i zatarcie, wysoką odpornością na naciski powierzchniowe (przy właściwym smarowaniu) oraz dobrą odpornością na korozję – także w wodzie morskiej i parze wodnej. Zachowuje swoje właściwości w podwyższonej temperaturze.
Główne obszary zastosowań w budowie maszyn
- Ślimacznice i wieńce zębate przekładni ślimakowych pracujących pod dużym obciążeniem – klasyczne zastosowanie CuSn12 (oraz odmiany z niklem CuSn12Ni2);
- Łożyska ślizgowe i tuleje przy dużych naciskach i niskich lub średnich prędkościach;
- Nakrętki śrub pociągowych w prasach, obrabiarkach i podnośnikach;
- Płyty i listwy ślizgowe, elementy prowadnic;
- Armatura i pompy – wirniki, korpusy, pierścienie uszczelniające, elementy armatury parowej i okrętowej.
Ważna zasada konstrukcyjna: brąz łożyskowy powinien współpracować z twardszym, ulepszonym lub hartowanym wałem stalowym, a węzeł tarcia musi mieć zapewnione smarowanie. Przy skąpym lub awaryjnym smarowaniu lepiej sprawdza się brąz ołowiowy (np. CuPb15Sn).
Obróbka skrawaniem brązów cynowych
Skrawalność CuSn12 jest umiarkowana (ok. 20-30% wartości wzorcowej dla mosiądzu CW614N). Twarda faza δ działa ściernie na ostrze, dlatego zaleca się:
- narzędzia z węglików spiekanych o ostrych krawędziach i dodatnim kącie natarcia,
- stabilne mocowanie i umiarkowane prędkości skrawania,
- chłodzenie emulsją, zwłaszcza przy wierceniu i toczeniu wykańczającym,
- uwzględnienie naddatku na usunięcie warstwy przypowierzchniowej odlewu.
Odlewanie ciągłe zapewnia jednorodną, drobnoziarnistą strukturę bez porowatości, co ułatwia uzyskanie gładkiej powierzchni ślizgowej.
Tuleje, pręty i formatki z brązu CuSn12 na wymiar
W ofercie Adamet-Niemet znajdziesz wałki (pręty okrągłe, także o dużych średnicach) oraz grubościenne tuleje z brązu CuSn12, a także pręty kwadratowe, sześciokątne i płaskowniki. Nie płać za naddatki – w centrum cięcia przygotujemy materiał dokładnie pod Twój detal:
- pręty i tuleje tniemy piłą taśmową na dowolną długość, z tolerancją cięcia do 0,1 mm,
- obsługujemy średnice do Ø 450 mm (w Centrum Serwisowym do Ø 650 mm),
- blachy brązowe tniemy do grubości 25 mm – na formatki, krążki, pierścienie i kształty wg rysunku.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Do czego najlepiej nadaje się brąz CuSn12?
Do ślimacznic, łożysk ślizgowych i nakrętek pracujących przy dużych naciskach i dobrym smarowaniu. To jeden z najtwardszych brązów cynowych o bardzo wysokiej odporności na ścieranie.
Czym różni się CuSn12 od CuSn8?
CuSn12 to brąz odlewniczy, twardszy i bardziej odporny na ścieranie. CuSn8 to brąz do przeróbki plastycznej – bardziej plastyczny, sprężysty, dostępny także jako blachy, taśmy i druty.
Jaki wał stosować z tuleją z CuSn12?
Najlepiej stalowy, hartowany lub ulepszony cieplnie, o gładkiej powierzchni. Wał powinien być twardszy od brązu, aby zużyciu ulegała wymienna tuleja, a nie wał.
